एवमुद्धरिते यन्त्रे स्थिता सा जगदम्विका ।
विन्दस्त्रिकोणं षट्कोणं वृत्तमष्टदलं तथा ।।
मध्यमा विन्दु, त्रिकोण, षटकोणमाथि अष्टदल कमल भएको यन्त्र माथि जगदम्बीका निवास गर्नु हुन्छ भन्ने विन्ध्यमहात्म्यको वर्णनले यन्त्र र भगवतीको सम्बन्धका साथै पीठको महत्वलाई बुझ्न सकिन्छ । आर्यसंस्कृति र पीठ परम्पराबारे अध्यन गर्दा सोह्र पीठको प्राचीन परम्परा र अभ्यास रहेको पाइन्छ ।
यथा गवां सर्वशरीरजं पय :
पयोधरान्नि : सरतीह केवलम् ।
तथा परात्मारिवलगोऽपी शाश्वतो
विकासमाप्नोति स दिव्यदेशकै ।। (१)
जसरी गौको शरीर भरी रहेको दुध केवल थुनद्वारा बाहिर निस्कन्छ त्यसै गरी परमात्मा व्यापक रुपमा अवस्थित भएतापनि विशेष दिव्य स्थानहरुमा मात्र विकसित हुन्छन्, प्रकट हुन्छन । यस्तै दिव्यस्थानहरु पीठ परम्परा अनुरुप उजागर हुदै अस्तित्वमा रहेको पाइन्छ । श्री विन्ध्यवासिनी पीठ पनि विशेष दिव्य स्थानका रुपमा प्रकट हुनु भई लोककल्याण गरिरहनु भएको छ ।
तन्त्रेषु दिव्यदेशा : षोडश प्रोक्तास्तथान्न कथ्यन्ते ।
अग्न्यम्बुलिङ्कवेद्यो मित्तीरेखा तथा च चित्रं च ।।
मण्डलविशिखैर्नित्यमन्त्रं पीठं च भावयन्त्रं च ।
मूर्तिवि भूर्तिनामी हत्दयं मुद्र्धा च षोडशैते स्यू : ।।
तन्त्रमा दिव्य स्थानहरु सोह्र बताइएको छ । यथां :- वह्रि, अम्बु, लिङ्क, स्थण्डिल, कुडय, पट, मण्डल, विशिख, नित्ययन्त्र, भावयन्त्र, पीठ, विग्रह, विभूति, नाभि, हृदय र मूद्र्धा ।
✍️ केशवप्रसाद चौलागाई
भगवती विन्ध्यवासिनी साधना :-
विनियोग :- ऊँ अस्य श्री लक्ष्मीमहामन्त्रस्य, सदाशिवे महेश ऋषिः पक्तिंश्छन्द, महालक्ष्मीदेवता, ह्रीं बीजं, ऊँ शक्ति, धमार्थकाममोक्षेषु, विनियोगः ।
करन्यास : ऊँ ह्रां अगुंष्ठाभ्यां नम :
ऊँ ह्रीं तर्जनीभ्यां नम :
ऊँ ह्रँ मध्यमाभ्यां नम :
ऊँ ह्रैं अनामिक्भ्यां नम :
ऊँ ह्रौं कनिष्ठाकाभ्यां नम : ।
ऊँ ह्रं करतलकरपृष्ठाभ्यां नम : ।
अंगन्यास :
ऊँ ह्रां हृदयाय नम :
ऊँ ह्रीं शिरसे स्वाहा ।
ऊँ ह्रुँ शिखायै वषट् ।
ऊँ ह्रै कवचाय हुम
ऊँ ह्रौं नेत्रत्रायाय वौषट
ऊँ ह्रं अस्त्राय फट् ।
स्तुतिः-
नमः पुष्करनेत्रायै जगद्धात्र्यै नमोऽस्तुते ।
माहेश्वत्र्यै महादेव्यै महामङ्गलमूर्तये ।।
परमा पापहंत्री च परमा मङ्गलदायिनी ।
परर्मश्वरी प्रजोत्पत्ति : परब्रहमस्वरुपिणी ।।
पददात्री महोन्मामानगण्या महामना
मनस्विनीं मनोध्येया मार्तण्डसहचारिणी ।।
ध्यान :
द्वि भूजाम्विकां चण्डीं खड्गर्खपरधारिणीम् ।
नानालंकारसुभगां रक्ताम्बरधरां शुभाम् ।।
सदाषोडशवर्षीयां प्रसन्नास्यांत्रिलोचनाम् ।
मुण्डमालावलीस्म्यां पीनोन्नत पयोधराम् ।।
वरदातां महादेवीं जटामुकुट मंडिताम् ।
शत्रुं क्षयकरीं देवीं साधकाभीष्टदायिकाम् ।।
सर्वसौभाग्यजननीं महासंपत्प्रदां स्मरेत् ।
एवं ध्यात्वा महादेवीं उपचारै : प्रपूजयेत् ।।
स्त्रोत्र पाठ :
नम : कल्याणदे देवी नम : शंकरबल्लभे ।
नमस्ते विन्ध्यवासिन्यै महालक्ष्म्यै नमो नम : ।।
नमो मायागृहीतांगी नमः कारुण्य रुपिणी ।
माहेश्वरी नमस्तुभ्यं महालक्ष्म्यै नमोनम : ।।
महामाये शिव : पत्नी दुर्गारुपे हरप्रिये ।
बांछादात्रि सुरेशानि महालक्ष्म्यै नमोनम : ।।
प्रोद्योत् भानुसहस्राभे नयनत्रय भूषिते ।
चन्द्रचुडे महादेवी महालक्ष्म्यै नमोनम : ।।
विचित्र वसने देवी अन्नदानरतेनघे ।
शिव नित्य कृतामोहे महालक्ष्म्यै नमोनम : ।।
साधकाभीष्टदेदेवी भवदुःखविनाशिनी ।
कुचभारनते देवी महालक्ष्म्यै नमोनम : ।।
षडकोणमध्यंयन्त्रस्थे षडंग युवतीमये ।
ब्रहमाण्यादिस्वरुपायै महालक्ष्म्यै नमोनम : ।।
देवी चन्द्रकृतापीडै सर्वसाम्राज्यदायिनी ।
सर्वानन्दकरे देवी महालक्ष्म्यै नमोनम : ।।
इन्द्राद्यर्चित पादाब्जे रुद्रादि रुपधारिणी ।
सर्व सम्पद प्रदे देवी महालक्ष्म्यै नमोनम : ।
फलश्रुती : पुजाकाले पठेधास्तु स्त्रोत्रमेतत्समाहित :
तस्य गेहे स्थिरालक्ष्मी : जायते नात्र संशय ।।
प्रात : काले पठेद्धास्तु मन्त्रजापपुर : सरम् ।
तस्य सर्वसमृद्धिं र्वधमानादिने दिने ।।
यस्मै कस्मै न दातव्यं न प्रकाश्यं कदाचन ।
प्रकाशात्कार्यहानि :स्यात् तस्माद्यत्नेन गोपयेत् ।।
विन्ध्याक्षेत्रेमहाक्षेत्रे स्थित्वा य : शुचिमानस : ।
नित्यंतु प्रपूजयेत् भक्ताया सिद्धयस्तस्य दासिका ।।
पूर्वकोणे स्थितां लक्ष्मीमाराध्यैवं तु साधक : ।
तत्र स्थितान् वक्ष्यमाणान्नन्यान् देवान् प्रपूजयेत् ।।
ततो गच्छेत् महाकालीं कोणे योम्यै स्थित् तां शिवाम् ।
पूर्वोक्तेन क्रमाणैव पूजयेत् भक्ति भावत : ।।
पूजयित्वा महामन्त्र यथाशक्ति जपेत सुधी : ।
उद्धारं तस्य मन्त्रस्य वक्ष्येऽहं साधकप्रियम् ।।
मन्त्र : ऊँ ह्रीं महालक्ष्म्यै नम :
(अष्टाक्षरी महाविद्या अष्टसिद्धियुतास्मृता । प्रसङ्गात्कथिताममैव त्रैलोक्य दुर्लभ प्रिये । यो अष्टाक्षरी महाविद्या अष्टसिद्धिहरुबाट संयुक्त छ, जुन त्रैलोक्यमा दुर्लभ छ ।)
